Dystrybucja filmowa

Dystrybucja filmowa

Gdyby dystrybutorzy chcieli mieć swojego patrona, to powinni wybrać Charlesa Pathé. Ale jest przynajmniej kilka dziedzin dla których również mógłby być on patronem. Niewątpliwie powinni go czcić autorzy i producenci kronik filmowych oraz filmów o takim charakterze. Także majsterkowicze, konstruktorzy i wynalazcy praktycznych urządzeń mechanicznych. Ten syn rzeźnika, urodzony w 1863 r. na dalekiej prowincji, stał się pionierem francuskiego przemysłu fonograficznego i filmowego oraz przyczynił się do rozwoju wielu związanych z tą działalnością dziedzin.

Charles Pathé

Pathé opuścił szkołę mając 14 lat. Po służbie wojskowej w 1989 r., rozpoczął pracę jako handlarz mięsem, jak ojciec, ale wkrótce przy pomocy braci i siostry wyruszył do Argentyny, szukać szczęścia. Jego charakter można określić jako przedsiębiorczy, odważny, chwilami ryzykancki i awanturniczy. Jednocześnie nie sposób odmówić mu spostrzegawczości, ciekawości świata, zaradności, pomysłowości i mnóstwa innych fantastycznych cech, które tworzą tę barwną i ważną dla fonografii i kina postać.

W Argentynie, próbował działać w różnych branżach. Prowadził usługi pralnicze na skalę przemysłową, sprzedawał egzotyczne papugi. Wiodło mu się różnie, a zarażony żółtą gorączką, wrócił do Francji w kiepskim zdrowiu. Ustatkował się, ożenił i pracował jako urzędnik, ale za marne wynagrodzenie. Dlatego, kiedy w sierpniu 1894 r. zobaczył fonograf Edisona, kupił go i demonstrował na targowiskach. Natychmiast wpadł też na pomysł bussinesu. Wraz z braćmi Émile, Théophile i Jacques, założył Société Pathé Frères. Siłą napędową przedsięwzięcia był oczywiście Charles.

Firma sprzedawała fonografy i cylindry z nagraniami we własnym sklepie, ale korzystając z tego, że patent Edisona obejmował tylko USA, bracia szybko skopiowali urządzenie i rozpoczęli własną produkcję. Zaczęli też go ulepszać! Ich urządzenie znacząco przewyższało oryginał. Podobnie stało się z gramophonem, który w wersji produkowanej przez Pathé Frères nazywał się patefonem i znowu miał wiele znakomitych, nowych rozwiązań.

W Londynie Pathé zobaczył Kinetoscope i postanowił zająć się dystrybucją sprzętu do projekcji kinowej. Działał wypróbowaną metodą (patenty Edisona obejmowały tylko Amerykę). Kupił jeden egzemplarz, rozłożył na części, trochę poprawił, i na jego bazie zaczął produkować eknetograf. Kupił też od Eastman Kodak, licencję (czyli know how) na chemiczną obróbkę taśmy. Pierwsze filmy: Le Passage à niveau à Joinville le Pont i L’Arrivée d’un w Bel-Air, zostały wyprodukowane w 1896 r. Pathé korzystał także z aparatu Braci Lumière, ocenił, że będzie to lepsze rozwiązanie, a więc kupił patent (tym razem ochrona obejmowała Francję), oczywiście zaprojektował ulepszoną kamerę studyjną, którą produkował i sprzedawał. Zaczął też tworzyć filmy w tym formacie.

Na początku 1900 r., Pathé stał się największym na świecie producentem sprzętu do produkcji filmowej i fonograficznej, a także głównym producentem płyt gramofonowych oraz jednym ze znaczących producentów filmowych. Spółka weszła na giełdę i przekształciła się w konsorcjum Compagnie Générale des Établissements Pathé Frères Phonographes & Cinématographes (CGPC) obejmujące zespół produkcyjny, laboratoria filmowe, usługi techniczne, a kilka lat później, także dystrybucję filmów. Powstały liczne oddziały w Europie i USA, a w 1906 r. globalne przedsiębiorstwo z Segundo de Chomón.

Przed wybuchem I wojny światowej Pathé zdominował rynek Europy w zakresie kamer i projektorów. Ocenia się, że 60% wszystkich filmów z tego okresu nakręcono przy użyciu jego sprzętu. Najbardziej znane innowacje powstały już po wojnie: to domowy projektor Pathé-Baby (1924), amatorska kamera Pathé-Baby (1923) i taśmy negatywowe i pozytywowe o szer. 28; 17,5 i 9,5 mm o nazwie pathescope z oryginalnymi systemami perforacji, a przede wszystkim także niepalne.

Pathescope
Pathescope – https://collection.sciencemuseumgroup.org.uk/

Od 1901 r. Pathé współpracował z Ferdinandem Zeccą. Od 1905 r. zatrudnił cały sztab specjalistów (m.in. Louisa Josepha Gasniera, Luciena Nangueta). Zecca był bardzo twórczym człowiekiem. W La conquête de l’air (1901) pojawiła się latająca maszyna – Fend-l’air. Użyto fotografii trickowych i był to pierwszy film lotniczy, który poprzedzał lot przez braci Wright. Był pionierem pierwszych dramatów kryminalnych (Histoire d’un crime, 1901). Zastosował retrospekcję. Inne filmy to komedie, bajki, dramaty społeczne: Les Sept châteaux du Diable (1901) i La Belle au Bois i Les Victimes de l’alcoolisme (1902) Au płaci noir (1905). Robił , podobnie jak Méliès, rekonstrukcje wydarzeń np. La Catastrophe de la Martinique (1902). Eksperymentował z kolorem. Firmy Pathé i Méliès (wytwórnia Star) nawiązały współpracę w 1911 r. Georges Méliès zrealizował film Snap Barona Munchausena. Kiedy w 1913 r. Méliès zbankrutował, Pathé kupił prawa do jego firmy, a Zecca zaczął przemontowywać filmy. Dobre stosunki między Meliesem i Pathe zostały zerwane.

W 1901 r. nakręcono 70 tytułów, w 1903 już 500. Po 1906 r. tytułów ubywało, ale kręcono za to dłuższe filmy. W 1909 r. Pathé wyprodukował pierwszy film długometrażowy Les Misérables, według powieści Victora Hugo. Powstała wytwórnia filmowa w Joinville Le Pont pod Paryżem i tam rozwinięto zarówno produkcję filmów, jak i fabryki produkujące sprzęt fonograficzny i filmowy. Wytwórnia działa nadal, a w 1999 r. zgrywaliśmy tam Pana Tadeusza Andrzeja Wajdy.

W 1908 r. Pathé wymyślił krótki film zawierający skrót najnowszych wydarzeń, który był prezentowany w kinach przed filmem fabularnym. Było to Pathé-Journal, Pathé Gazette, Pathé News i szybko takie filmy wyświetlano na całym świecie. Popyt na kroniki trwał do czasu upowszechnienia się telewizji, a zmierz rozpoczął się w 1956 r. W Polsce PKF produkowano do lat 90.

Do 1909 r. Pathé wybudowała ponad 200 teatrów filmowych we Francji i Belgii, a w następnym roku w Madrycie, Moskwie, Rzymie i Nowym Jorku, a także w Australii i Japonii. W 1905 r. uruchomiono w USA 300 kin przeznaczonych dla mniej niż 200 widzów. Także w Europie i w Polsce, obok wędrownych kin pojawiły się stałe budynki (Poznań-1903, Kraków-1906). Pathé odwiedził Warszawę w 1907 r., a rok później, miał już 22 kina. Wpadł bowiem na nowy pomysł – dystrybucję filmową. Zauważył, że od momentu, kiedy kina zmieniły swój sposób działania i zamiast objazdowych, pojawiły się kinoteatry stacjonarne, kopie filmowe, kończą swoją przydatność, zanim ulegną zniszczeniu. Program kina zmienia się co kilka dni, a najwyżej tygodni.

Zaczął od kopiowania cudzych filmów bez opłat, czyli licencji. Miał własne laboratoria, a więc z kopii powstawał dubnegatyw i kolejne pozytywy. Potem już oficjalnie pośredniczył pomiędzy producentami, a właścicielami kin. Kupował kopię, a potem ją wielokrotnie wypożyczał. Jednorazowe wypożyczenie było dla kina tańsze, a na jednej kopii zarabiało się dużo więcej niż przy sprzedaży. Filmy były wynajmowane, nie dłużej niż na cztery miesiące, a więc kina ruchome nadal kupowały kopie. Dominacja Francji na rynku była tak wielka, że Pathé sprzedawał do USA więcej filmów rocznie niż produkowała cała Ameryka, a w kinach 60-70% stanowiły produkcje francuskie.

Okres szczytowy jego działalności przypadał na lata 1907–1916. Po I wojnie światowej nastąpił regres. Po 1918 r. stopniowo wycofywano się z interesów, wyprzedając liczne przedsiębiorstwa. Od 1928 r. koncern przeszedł pod kontrolę English Columbia Company. W 1929 r. Charles Pathé sprzedał swoje udziały i wyjechał do Monako, gdzie zmarł w 1957 r. Interesy przejął Bernard Natan. Firma była w poważnych kłopotach finansowych. Natan próbował wdrażać nowoczesne techniki. Nabył studio Société des Cinéromans, co umożliwiło produkcję nowego projektora i elektroniki. Kupił serię kin i szybko poszerzył swoją obecność na całym świecie. Pomimo światowego kryzysu firma przynosiła zyski, a także wyprodukowała ponad 60 filmów fabularnych. Wznowił produkcję kronik, które nie były produkowane od 1927 roku.

W 1929 r. rozpoczął inwestycje w film dźwiękowy i zaczęły powstawać kroniki z dźwiękiem. Uruchomił czasopisma Pathé-Revue i Actualités Féminines. Finansował badania Henri Chrétien, który opracował soczewkę anamorficzną (Cinemascope, Panavision). Założył pierwszą francuską telewizję, Télévision-Baird-Natan i kupił stację radiową. W latach 1930/31 Wytwórnia Paramount, w przystosowanych do produkcji dźwiękowej, studiach Joinville, nakręciła kopie pięciu amerykańskich filmów w dziesięciu (lub w czternastu) językach, z myślą o rynku europejskim. Był to pomysł na kolejny bussines, ale hoolywoodzkie gwiazdy zastępowali mało znani aktorzy, każdą wersję reżyserował inny reżyser i żaden z filmów nie utrzymał się na ekranach dłużej niż trzy tygodnie. Publiczność nie chciała oglądać nieudanych replik, nawet we własnych językach. Procederu zaniechano. W 1935 r. Natan zbankrutował. Firma traciła więcej pieniędzy, niż mogłaby przynieść. Jej upadek doprowadził do ścigania Bernarda Natana pod zarzutem oszustwa. Został oskarżony i uwięziony w 1939 r. W 1942 r., wydano go hitlerowcom i wywieziono do Aushwitz, gdzie zmarł.

W 1943 r. firma została poddana restrukturyzacji i przejęta przez Adrien Ramauge. Na przestrzeni lat ulegała wielu zmianom, ale w koprodukcji z innymi podmiotami filmowymi, nadal działa. Jest też symbolem różnych aktywności filmowych i fonograficznych, o czym świadczy zachowane w ich nazwach nazwisko pomysłodawcy Charlesa Pathé. Nawet Konstanty Ildefons Gałczyński wspomina go w swoim wierszu: Miło słuchać jest Trawiatę w wykonaniu firmy Pathé.